De regels voor hoog-risico-AI uit de AI Act krijgen uitstel. Voor organisaties verschuift daarmee een deel van de wettelijke kalender, maar de praktische vraag voor een ondernemingsraad verschuift niet automatisch mee. AI-systemen kunnen ondertussen gewoon worden ontwikkeld, aangeschaft en gebruikt. Het uitstel van de regels maakt daarom vooral het onderscheid zichtbaar tussen compliance en governance: wachten tot een wettelijke verplichting ingaat is iets anders dan tijdig bepalen hoe AI binnen de organisatie verantwoord wordt ingezet.
Dat wordt concreet wanneer AI een rol krijgt in managementbeslissingen. Onderzoek naar algoritmisch management laat zien hoe systemen leidinggevenden kunnen ondersteunen bij bijvoorbeeld roosters, beoordelingen, sollicitaties en risico-inschattingen. Formeel kan de leidinggevende degene blijven die beslist. De interessantere vraag is hoeveel ruimte er in de praktijk overblijft om van het algoritmische advies af te wijken. Als een systeem structureel de informatie selecteert, een aanbeveling doet of een risicoscore geeft, is menselijke eindverantwoordelijkheid alleen betekenisvol wanneer die mens ook werkelijk anders kan beslissen.
Ook een baan die niet ontstaat verandert de organisatie
De gevolgen van AI voor werk hoeven evenmin te beginnen met ontslagen. Amerikaans onderzoek naar jonge werknemers en generatieve AI signaleert dat in beroepen die sterk aan AI zijn blootgesteld de werkgelegenheid van jonge werknemers achterblijft. Het patroon zou vooral samenhangen met minder instroom en niet met meer ontslagen.
Dat onderzoek kan niet rechtstreeks naar Nederland worden vertaald. De vraag die het oproept kan dat wel. Een organisatie die vroeger vijf starters aannam en er straks drie nodig heeft, reorganiseert niet en ontslaat niemand. Toch verandert op termijn de personeelsopbouw. Er zijn minder plekken waar nieuwe medewerkers ervaring kunnen opdoen en mogelijk ook minder mensen die later kunnen doorgroeien naar ervaren functies.
Voor een ondernemingsraad maakt dat de blik op AI breder. Verandering zit niet alleen in banen die verdwijnen of taken die zichtbaar veranderen. Ook minder instroom kan een structurele verandering van het werk en de organisatie worden.